انسان با تهذیب نفس و علم حضوری می تواند حضور علت هستی بخش را درک نماید؛ لذا در فلسفه اسلامی خداوند حاضر علی الاطلاق است. اما پرسش از چرایی عدم انکشاف حضور الهی به طور گسترده برای بشر از طریق روش هایی مانند تجربه دینی ذهن فیلسوفان دین را به خود مشغول داشته است و تقریرات شلنبرگ در استدلال به اختفای الهی برای الحاد، در این میان نقش محوری دارد. عمده پاسخ ها به علت اختفای الهی از منظر وجودی، فلسفی، عرفانی و کلامی است. اما در پژوهش حاضر به روش تحلیل محتوایی سعی شده است رویکردهای انسانی تراویس دامزدی مورد ارزیابی قرار گیرد. وی با بیان مواردی مانند شاخص انزجار آسیب دیده، شاخص انزجار محدودیت وجودی، شاخص ترس و امید و شاخص از خود بیگانگی سعی در طرح دلایل اختفای الهی نموده است. در این مقاله عمده نقدهای این رویکرد انسانی مواردی چون نسبی گرایی و استقرای ناقص، بی نیاز نبودن از رویکردهای کلامی مانند تدبیر، حکمت و لطف الهی، ارائه تصویری منفعل از خداوند و عدم توجه به بعد اجتماعی دین، دانسته شده است.

ادعای تاریخیت قرآن را نصر حامد ابوزید مطرح کرده، معتقد است ادعای تاریخیت و اینکه متن محصولی فرهنگی است، تنها به یک مرحله از قرآن مربوط می شود؛ چراکه قرآن دو مرحله تکوین و شکل گیری، و فرهنگ سازی را پشت سر گذاشته است.قرآن در مرحله نخست محصولی فرهنگی، و تحت تاثیر فرهنگی است که در آن به وجود آمده است. اما پس از تبدیل آن به متن حاکم و غالب؛ یعنی فرارسیدن مرحله فرهنگ سازی، به معیاری برای سنجش متون دیگر تبدیل شده، مشروعیت شان با آن تعیین می شد.این مقاله در چند محور به نقد دیدگاه تاریخیت قرآن پرداخته است که عبارت اند از: نقد روش علمی، نقد برداشت ابوزید از ماهیت نص و مبانی دیدگاه مزبور. لطفا برای مشاهده چکیده عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

یکی از ادله مخالفان روش تفسیر قرآن به قرآن و نیز تفسیر موضوعی قرآن، روایات ضرب قرآن به قرآن است. در نگاه آنان، این روایات گویای ناهمگونی این روش تفسیری با فهم درست آیات و ایجاد اختلاف و مشکلات جدی در عرصه تفسیر قرآن خواهد بود و شاید، پیروی از روش پیروان دیگر ادیان آسمانی در تحریف و به انزوا کشاندن آیات در عرصه زندگی باشد.تلاش راقم این سطور آن است که با گردآوری روایات ضرب قرآن به قرآن در کتاب های فریقین، به بحث سندی و فقه الحدیثی این روایات پرداخته گردد و تفاوت تفسیر قرآن به قرآن و مساله ضرب قرآن به قرآن مورد بررسی قرار گیرد و تلاش شده است تا فهم درستی از روایات ضرب قرآن به قرآن را ارایه کند.

قرآن یکی از معیارهای نقد حدیث شناخته می شود. در نقد قرآن محور، مدلول قرآن اصل است و مدلول حدیث فرع. مدلول حدیث با مدلول قرآن ارزیابی می شود. اگر انطباق داشت آن حدیث پذیرفتنی است و اگر انطباق نداشت پذیرفتنی نیست. در لسان روایات عرض، دو گونه ارتباط یاد شده، غالبا با عنوان موافقت و عدم موافقت و مخالفت آمده است. دلیل و ضرورت بایستگی نقد «کتاب محور» حدیث، روایات موسوم به عرض و تفاوت های ماهوی قرآن و حدیث است. به دیگر عبارت دلایل نقد کتاب محور حدیث بعضا تعبدی و بعضا اجتهادی است. این دو دسته دلیل را می توان تحت عنوان دلیل نقلی و غیر نقلی یاد کرد. موضوع این نوشتار دلیل غیر نقلی نقد «کتاب محور» است که در آن تلاش شده، وجوه مختلف این دلیل کاوش و نقادی گردد.

این مقاله در پی روشن ساختن معنای روایتی است که در نقل های مختلف از پیامبر و امیرمومنان و امام باقر و حضرت صادق علیهم السلام آمده که ضرب القرآن بالقرآن کفر است و کسانی تصور کرده اند، ضرب قرآن به قرآن پاسخ دادن معنای آیه با آیه دیگر، یا تفسیر قرآن به قرآن است، در حالی که این جمله در عصر ائمه اصطلاحی بوده است؛ متفاوت از آنچه از ظاهر لفظ استفاده می شود. در این مقاله شواهد و قراین معنایی، گردآوری شده، دیدگاه های متفاوت بیان شده و در نهایت، جمع بندی و ادله معنای مورد نظر بازگو شده و نشان داده که چگونه بررسی روایات به صورت موضوعی، فهم کامل و جامعی در بستر صدور ارایه می دهد.

با اینکه «تحدی» قرآن کریم با معاندان خویش، از جمله مطالب مسلّم در مبحث اعجاز این کتاب الهی است، مشاهده می شود که برخی نویسندگان بر خلاف این دیدگاه سیر کرده و باور کرده اند که اساساً قرآن تحدّی نفرموده است، بلکه استدلال آورده و بیّنه و برهان ارائه کرده است. در این نوشتار با رویکرد تحلیلی-انتقادی، به نقد و بررسی دلایل مقاله ی «تحدی در محک عقل و نقل و نقد سیر نزولی آیات موسوم به آن» که منکر وقوع تحدی درباره ی قرآن مجید است، پرداخته شده و بر این حقیقت تأکید می شود که قرآن کریم-به عنوان معجزة جاوید الهی-با منکران الهی و فوق بشری بودن خود مبارزه طلبی و اصطلاحاً «تحدی» کرده است؛ چنان که رسم متعارف و رایج میان اعراب عصر نزول در شعر و شاعری نیز همین بوده است.

با گسترش اسلام و نیاز به ترجمه قرآن به دیگر زبان ها، ترجمه پذیری قرآن و درستی یا نادرستی آن، نزد مفسران و متکلمان مسلمان، مورد مناقشه بوده است؛ اغلب محققان، با عنایت به ضرورت و امکان ترجمه، در ترجمه روان، گویا و نوین از قرآن به دیگر زبان ها کوشیده اند؛ ولی در برابر، برخی از محققان به ویژه برخی از محققان معاصر، قرآن را ترجمه ناپذیر می دانند و معتقدند که «ترجمه حرفی» قرآن، یعنی ترجمه کلمه به کلمه، ممکن نیست ترجمه معنوی نیز، حاصل فهم مترجمان است، و به علت برخی از پیامد های ترجمه های نادرست، معتقد به منع ترجمه شده اند که رشید رضا از مفسران بزرگ اهل سنت در دوره معاصر و غازی عنایه از قرآن پژوهان معاصر از جمله آنها هستند. رشید رضا به استناد برخی از مبانی فکری خود در خصوص قرآن و ترجمه آن، ترجمه قرآن را نادرست می داند؛ در این پژوهش، دیدگاه وی را تبیین و نقد می کنیم و می گوییم که «ترجمه حرفی» قرآن گرچه مشکل یا در مواردی، مقدور نیست، ترجمه معنوی قرآن ممکن و ضرورت آن برای ارایه حداکثری مفاهیم آیات و بیان مراد خداوند، برای کسانی که به زبان عربی آشنا نیستند، انکارپذیر نیست؛ هم چنان که نمی باید تردید کرد که ترجمه قرآن از احکام متن اصلی قرآن برخوردار نیست و انحراف و خطای برخی از مترجمان، نمی تواند مستندی بر عدم جواز ترجمه یا ترجمه ناپذیری قرآن باشد و لازم است تا در کنار ترجمه، متن اصلی قرآن، نیز ارایه شود و مترجمان می باید بسیار بکوشند تا ترجمه ای صحیح و روشمند و به دور از هر گونه کژی، به خصوص در آیات اعتقادی، ارایه کنند و از این رو، چنین ترجمه ای ممکن و جایز است؛ گرچه در مواردی از آیات، نوشتن پانوشت ترجمه ها بسیار ضروری است.

طبق گزارش مورخان در مقطعی از دوران نبوت پیامبر اکرم، نزول جبرئیل قطع شد که در اصطلاح متکلمان، فترت وحی نام دارد. مساله همسانی زمانی میان دعوت پنهانی با قول مشهور درباره فترت وحی، انگیزه تحقیق حاضر شد که به روش توصیفی تحلیلی، سه دیدگاه درباره فترت وحی را به عنوان یک مساله اعتقادی کلامی بررسی کرد. قول مشهور، به فترت سه ساله اعتقاد دارد. نوع برخی گزارشها، حاکی از عدم انقطاع وحی است، و گروه سوم به انقطاع سه تا چهل روزه معتقدند. استنادات قول مشهور که منشا طعن مستشرقان شده و از تردید پیامبر در نزول وحی سخن گفته اند، ضعیف بود؛ در نتیجه نادرستی و فرضیه همسان انگاری آن با سه سال دعوت پنهانی اثبات شد. عدم انقطاع، تایید نشد؛ اما مستندات روایی و تاریخی، موید انقطاع وحی برای چند روز است که در فرایند نزول، امری طبیعی است و با نزول تدریجی سازگاری دارد.

مقاله حاضر به بررسی ویژگی های اخلاقی مترفین از منظر قرآن می پردازد و در ضمن تبیین، به نقد هریک از آنها اشاره ای می کند. اخلاق مترفین در دو سطح فردی و اجتماعی قابل بررسی است و شامل اخلاق رفتاری و گفتاری در برابر خداوند و خویشتن و در مواجهه با انبیاء، مؤمنان و در تعامل با هم اندیشان و هم مسلکانشان می شود. این اخلاق که ریشه در رفاه طلبی و مصرف‏زدگی این گروه دارد، سبب افراط در استفادۀ از امکانات و طغیان در سوءاستفاده از انواع نعمت ها در مسیر شهوانی و لذت جویی شده است، که سرچشمۀ انواع انحرافات اخلاقی است و زمینۀ گمراهی دیگران را فراهم می کند. در این نوشتار از طریق کتابخانه ای گردآوری اطلاعات مربوط به «مترفین» انجام شده و به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی پردازش صورت گرفته است. تمامی ارجاعات منبعی و سندی به گونۀ درون متنی می باشد.